Wspólna Polityka Rolna na lata 2023-2027 to nie tylko kontynuacja systemu dopłat, ale też kierunek rozwoju nowoczesnego, zrównoważonego rolnictwa. Rolnik, który chce korzystać z dostępnych form wsparcia finansowego, musi dziś łączyć produkcję rolną z dbałością o środowisko, dobrostan zwierząt i zgodność z wymogami prawa. Sprawdź, na czym polega warunkowość WPR i jakie normy GAEC oraz wymogi SMR obowiązują przy ubieganiu się o dopłaty.

Od 2023 roku obowiązują nowe zasady wsparcia działalności rolniczej przez Wspólną Politykę Rolną. Aby uzyskiwać środki finansowe, wszyscy zainteresowani beneficjenci muszą podjąć konkretne działania. W przeciwnym wypadku narażają się na redukcję otrzymywanych płatności. To dlatego warto poznać zasady, dzięki którym można skutecznie aplikować o środki unijne, a nawet uniknąć ewentualnych sankcji finansowych w przyszłości. Choć wymogi WPR na pierwszy rzut oka wydają się skomplikowane, przygotowaliśmy dla Was pigułkę wiedzy, która ułatwi zrozumienie obowiązujących zasad.

Co to jest warunkowość we Wspólnej Polityce Rolnej?

Warunkowość to podstawowy i obowiązkowy mechanizm dopłat bezpośrednich dla rolników, który uzależnia przyznanie wsparcia finansowego od tego, czy rolnik przestrzega określonych norm i wymogów dotyczących ochrony środowiska, zdrowia ludzi, zwierząt i roślin, dobrostanu zwierząt oraz dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Powinni go przestrzegać wszyscy rolnicy ubiegający się o płatności bezpośrednie, interwencje obszarowe w II filarze, płatności ONW, płatności rolno–środowiskowe oraz inne płatności finansowane przez Wspólną Politykę Rolną. Podstawa prawna warunkowości WPR to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115.

System warunkowości obejmuje wszystkie gospodarstwa, również te małe oraz prowadzące produkcję ekologiczną. Jednak zgodnie z przepisami unijnymi, rolnicy posiadający gospodarstwa o powierzchni do 10 ha użytków rolnych są zwolnieni z kontroli w zakresie warunkowości, a w przypadku ewentualnych uchybień nie są wobec nich stosowane sankcje finansowe.

Warto pamiętać!

Warunkowość jest obowiązkowa dla rolników ubiegających się o płatności bezpośrednich i inne formy wsparcia finansowego w ramach WPR. Niespełnienie norm GAEC lub SMR skutkuje obniżeniem otrzymywanych płatności.

Jakie podmioty są uprawnione do kontroli warunkowości?

Kontrole w tym zakresie przeprowadza Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), która sprawdza spełnienie przez rolnika norm GAEC, wytycznych dotyczących środowiska, klimatu bioróżnorodności, zdrowotności roślin i bezpieczeństwa żywności oraz Inspekcja Weterynaryjna (IW), kontrolująca dobrostan zwierząt, stan ich zdrowia, bezpieczeństwo pasz oraz żywności pochodzenia zwierzęcego. Jeśli rolnik odmówi kontroli, może zostać pozbawiony płatności.

Co obejmuje system warunkowości?

System warunkowości w rolnictwie wskazuje dwa główne elementy:

• Normy GAEC (Good Agricultural and Environmental Condition) to normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Określają zasady gospodarowania, które mają chronić glebę przed erozją, poprawiać jakość wód oraz zachować bioróżnorodność ekosystemów.
• Wymogi SMR (Statutory Management Requirements) to wymogi w zakresie zarządzania produkcją rolną, wynikające z przepisów unijnych i krajowych. Obejmują one zasady dotyczące ochrony środowiska, zdrowia ludzi, zwierząt i roślin, a także dobrostanu zwierząt gospodarskich.

Wykaz norm GAEC

• Zmiana klimatu
  • Norma GAEC 1: Utrzymywanie trwałych użytków zielonych w oparciu o stosunek powierzchni trwałych użytków zielonych do powierzchni użytków rolnych na poziomie krajowym
  • Norma GAEC 2: Ochrona terenów podmokłych i torfowisk
  • Norma GAEC 3: Zakaz wypalania gruntów rolnych
• Woda
  • Norma GAEC 4: Ustanowienie stref buforowych wzdłuż cieków wodnych
  • Norma GAEC 5: Zarządzanie orką w celu zmniejszenia ryzyka degradacji i erozji gleby, biorąc pod uwagę nachylenie terenu
• Gleba (ochrona i jakość)
  • Norma GAEC 6: Minimalna pokrywa glebowa w najbardziej newralgicznych okresach
  • Norma GAEC 7: Zmianowanie i dywersyfikacja upraw na gruntach ornych
  • Norma GAEC 8: Zachowanie elementów krajobrazu oraz zakaz przycinania drzew i żywopłotów w okresie lęgowym ptaków
• Różnorodność biologiczna i krajobraz (ochrona i jakość)
  • Norma GAEC 9: Zakaz przekształcania lub zaorywania trwałych użytków zielonych wyznaczonych jako cenne na obszarach Natura 2000

Wykaz wymogów SMR

• Woda
  • SMR 1: Ramowa Dyrektywa Wodna wymogi dotyczące kontroli pozwoleń
  • SMR 2: Dyrektywa Azotanowa ochrona wód przed zanieczyszczeniami spowodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego
• Różnorodność biologiczna i krajobraz (ochrona i jakość)
  • SMR 3: Ochrona dzikiego ptactwa
  • SMR 4: Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
• Zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowotność roślin
  • SMR 5: Bezpieczeństwo żywności i pasz
  • SMR 6: Zdrowie zwierząt
  • SMR 7: Zdrowotność roślin
  • SMR 8: Zrównoważone stosowanie pestycydów
• Dobrostan zwierząt
  • SMR 9: Dobrostan cieląt
  • SMR 10: Dobrostan świń
  • SMR 11: Dobrostan zwierząt hodowlanych

Co grozi za nieprzestrzeganie warunkowości?

Nieprzestrzeganie norm warunkowości nakładanych na rolników przez WPR może skutkować zmniejszeniem dopłat bezpośrednich. Standardowe zmniejszenie wynosi 3% całkowitej kwoty płatności, ale może być dostosowane w zależności od wagi naruszenia i wynosić 1-5%. Jeśli naruszenie jest umyślne, kara wynosi nawet 10-15% płatności, a drastyczne, powtarzalne i celowe naruszenia mogą skutkować całkowitym wykluczeniem z otrzymywania płatności. Gdy okazuje się, że kwota zmniejszenia płatności jest równa lub mniejsza od równowartości 100 EUR, kary nie są naliczane, jednak rolnik jest informowany o niezgodności i wzywany do jej naprawienia.

Chcesz wiedzieć więcej? Zapisz się na konsultacje z doradcą rolniczym lub wybierz jedno z naszych szkoleń!