Stosując środki ochrony roślin, nie wystarczy zadbać o ich skuteczność. Równie ważne jest przestrzeganie zasad bezpieczeństwa – zarówno dla ludzi, jak i zwierząt oraz środowiska naturalnego. To dlatego tak istotną informacją jest okres karencji i okres prewencji środków ochrony roślin podawany przez producenta. Czym się różnią oba te pojęcia i gdzie sprawdzać okres karencji i prewencji środków ochrony roślin? Sprawdź!

Okres karencji i prewencji środków ochrony roślin to podstawowe pojęcia, które powinni znać zarówno rolnicy, jak i doradcy rolniczy oraz specjaliści z branży agro. Od przestrzegania tych okresów zależy bezpieczeństwo żywności, ludzi i środowiska. Karencja i prewencja są jasno określone w dokumentacji każdego środka ochrony roślin – ich znajomość i stosowanie to jeden z wyjątkowo ważnych elementów integrowanej ochrony roślin oraz dobrej praktyki rolniczej. Nieprzestrzeganie ich grozi problemami w przypadku kontroli płodów rolnych, a nawet wycofaniem całej partii z obiegu i stratami finansowymi.

Czym jest okres karencji dla środków ochrony roślin?

Okres karencji to czas, który musi upłynąć od momentu zastosowania środka ochrony roślin do chwili zbioru plonów. Celem okresu karencji jest zapewnienie, że poziom pozostałości chemicznych w produktach rolnych nie przekroczy dopuszczalnych norm bezpieczeństwa żywności. Okres ten jest szczegółowo określony dla każdego środka ochrony roślin i jest wynikiem badań dotyczących tempa rozkładu substancji aktywnych oraz ich metabolitów w roślinach. 

Zwykle okres karencji wynosi od kilku do kilkunastu dni. Należy jednak pamiętać, że nieprawidłowe stosowanie preparatów (np. zbyt duża dawka, niezalecane warunki pogodowe) może wydłużyć ten czas i sprawić, że w uprawach pozostaną szkodliwe substancje chemiczne.

Czym jest okres prewencji dla środków ochrony roślin?

Okres prewencji, zwany również okresem zapobiegawczym, to czas, jaki musi upłynąć od zastosowania środka ochrony roślin do momentu, w którym można bezpiecznie wchodzić na obszar zastosowania środka. Okres ten dotyczy zarówno ludzi (osób wykonujących zabieg oraz osób postronnych, np. przechodniów), jak i zwierząt (w tym pszczoły miodnej oraz innych zapylaczy). Ma na celu ochronę zdrowia i zwykle wynosi od kilku godzin do kilku dni.

Szczególnie ważny jest okres prewencji dla pszczół (zarówno miodnej, jak i ponad 470 dzikich gatunków pszczół), ponieważ zapewnienie bezpieczeństwa tym owadom ma duże znaczenie w uprawie wielu gatunków roślin oraz zapewnia wysokie i dobre jakościowo plony. Są one równocześnie najbardziej narażone na działanie środków ochrony roślin. Z tego względu producent środka może zalecić stosowanie preparatu tylko po oblocie, czyli w godzinach wieczornych. Należy stosować się do tych wytycznych, ponieważ za zatrucia pszczół i szkody wywołane w środowisku naturalnym może grozić odpowiedzialność karna oraz roszczenia ze strony lokalnych pszczelarzy.

Okres karencji i prewencji środków ochrony roślin – gdzie szukać informacji?

Informacje dotyczące okresu karencji i okresu prewencji są zawarte na etykiecie każdego środka ochrony roślin – to najważniejsze i prawnie obowiązujące źródło danych o konkretnym środku. Okres karencji oraz okres prewencji wyznacza się w trakcie badań poprzedzających rejestrację preparatu na podstawie metodyk zatwierdzonych w ramach UE.

Jeśli etykieta na Twoich środkach ochrony roślin została uszkodzona i jest nieczytelna, wszystkie etykiety znajdziesz na stronie MRiRW.

Co grozi rolnikowi za nieprzestrzeganie okresu karencji i prewencji?

Okres karencji i prewencji środków ochrony roślin są ważne również dlatego, że ich nieprzestrzeganie może nieść za sobą poważne skutki prawne i finansowe dla rolnika. Są to straty zarówno pieniężne, jak i wizerunkowe, a raz zniszczone zaufanie kontrahentów oraz sąsiadów może być trudne do odbudowania. Wykrycie nieprzestrzegania okresów karencji i prewencji może skutkować takimi konsekwencjami, jak:

• Kary finansowe – wprowadzenie zaostrzonych kontroli i nowych przepisów od 2025 roku skutkuje dotkliwymi mandatami – kary administracyjne sięgają nawet 10,000zł za oprysk niezgodny z etykietą, w tym również za nieprzestrzeganie okresów karencji i prewencji. Możliwe jest również nałożenie kar w przedziale od 1,000zł do nawet 5,000zł w zależności od skali i rodzaju naruszenia.
• Utrata dopłat i wsparcia unijnego – za niedostosowanie się do zasad (do których zalicza się także okres karencji i prewencji środków ochrony roślin) inspekcja może podjąć decyzję o cofnięciu dopłat bezpośrednich lub wstrzymaniu wypłat środków z funduszy UE. Dotyczy to zarówno dużych gospodarstw, jak i mniejszych producentów.
• Utrata certyfikatów i uprawnień – rolnicy mogą stracić certyfikaty integrowanej produkcji lub zakaz stosowania określonych preparatów.

• Konsekwencje cywilne i utrata odszkodowań – w przypadku szkody na zdrowiu ludzi, zwierząt gospodarskich lub środowisku, rolnik może ponosić odpowiedzialność cywilną, a brak zwracania uwagi na okres karencji i prewencji środków ochrony roślin może skutkować utratą odszkodowania z ubezpieczenia.
• Wycofanie plonów z obiegu na koszt rolnika – najbardziej dotkliwa sankcja pojawia się w przypadku wykrycia w plonach pozostałości pestycydów powyżej dopuszczalnych poziomów. Wówczas cała partia płodów rolnych może zostać przeznaczona do utylizacji, rolnik może stracić certyfikaty jakości, a kontrahent – zażądać odszkodowań lub rozwiązać umowę.

Przestrzeganie okresu karencji i prewencji w rolnictwie to nie tylko wymóg prawny, ale też element budowania odpowiedzialnej, nowoczesnej produkcji roślin, które bierze pod uwagę nie tylko plon, ale i jego jakość, bezpieczeństwo konsumenta oraz ochronę środowiska naturalnego.