Wspólna Polityka Rolna na lata 2023-2027 wprowadza szereg wymagań wobec rolników, którzy chcą korzystać z różnych systemów wsparcia finansowego swojej działalności. Zbiorczo wymagania nazywamy warunkowością, na którą składa się 9 norm GAEC oraz 11 wymogów SMR. W tym cyklu przyjrzymy się bliżej każdemu z nich. Zacznijmy od normy GAEC 1 – na czym polega i co warto o niej wiedzieć?

Warunkowość stanowi fundament Wspólnej Polityki Rolnej, łącząc wsparcie finansowe z realizacją celów środowiskowych i klimatycznych. To system zasad i wymogów, który ma wspierać zrównoważone praktyki rolnicze, ochronę zasobów naturalnych oraz przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. WPR kładzie szczególny nacisk na rolnictwo przyjazne dla środowiska i takie podejście jest wymagane od każdego, kto chce ubiegać się o wsparcie finansowe. Normy GAEC, które stanowią jeden z filarów warunkowości, wymagają od rolników zarządzania gruntami w sposób zrównoważony.

Sprawdź podstawowe informacje o warunkowości Wspólnej Polityki Rolnej.

Czym jest norma GAEC 1 i dlaczego jest tak ważna?

Pełna nazwa normy GAEC 1 to: Utrzymywanie trwałych użytków zielonych (TUZ) w oparciu o udział powierzchni TUZ w powierzchni użytków rolnych (UR) na poziomie krajowym. Co to oznacza w praktyce?

Norma GAEC 1 koncentruje się na utrzymaniu proporcji trwałych użytków zielonych (TUZ) do całkowitej powierzchni użytków rolnych (UR) w skali kraju, z zachowaniem kluczowych wymogów środowiskowych. Zgodnie  z wymogami, w skali całego kraju udział trwałych użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych (UR) nie może się zmniejszyć o więcej niż 5% w stosunku do roku referencyjnego 2018, gdy udział TUZ wynosił 18,33%. Ponieważ dopuszczalny spadek to 5%, maksymalne zmniejszenie udziału TUZ może wynieść 17,41%. Jeśli w skali kraju obszar trwałych użytków zielonych zmniejszy się o więcej niż dopuszczalne 5%, przekształcanie TUZ w użytki rolne będzie zabronione, a rolnicy, którzy przekształcili TUZ w UR będą zobowiązani, aby przywrócić określoną powierzchnię TUZ lub odtworzyć je na innym gruncie.

Taki obowiązek może ustanowić kierownik biura powiatowego ARiMR. W decyzji powinien określić powierzchnię TUZ, które podlegają przywróceniu lub odtworzeniu w innym miejscu. Warto wiedzieć, że obowiązek ponownego przekształcenia użytków rolnych w TUZ może dotyczyć części lub wszystkich rolników, którzy posiadają grunty w przeszłości przekształcone z TUZ w UR. Jeśli rolnik jest zobowiązany do przywrócenia określonego odsetka TUZ w obrębie swoich gruntów, powinien dokonać tego nie później niż do 31 maja następnego roku i nie później niż do dnia złożenia kolejnego wniosku.

Znaczenie normy GAEC 1 dla środowiska

Norma GAEC 1 to coś więcej niż zwykłe wymogi administracyjne. Trwałe użytki zielone pełnią ważną funkcję w ekosystemie. Są naturalnymi pochłaniaczami dwutlenku węgla, magazynują wodę, zapobiegają erozji gleby oraz stanowią siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, co ma duże znaczenie w dobie zmian klimatycznych i coraz mniejszej bioróżnorodności.

Co to są trwałe użytki zielone (TUZ)?

Trwałe użytki zielone (TUZ) to obszary rolnicze wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych przez okres co najmniej 5 kolejnych lat, na których przez ten okres nie stosowano płodozmianu. TUZ obejmują łąki i pastwiska, gdzie dominują trawy i rośliny zielne występujące naturalnie lub wprowadzone przez człowieka, i które służą jako baza paszowa dla zwierząt gospodarskich lub mogą być wykorzystywane do produkcji siana czy sianokiszonki.

Norma GAEC 1 – wymogi dla rolników

Choć norma GAEC 1 odnosi się do krajowego udziału TUZ w całkowitej powierzchni UR, niesie ona ze sobą bezpośrednie konsekwencje dla rolników, takie jak:

• Utrzymywanie TUZ i zachowanie właściwego gospodarowania na tych obszarach. Na wszystkich trwałych użytkach zielonych należy prowadzić odpowiednie zabiegi agrotechniczne, takie jak koszenie lub wypas, zgodnie z praktykami dobrej kultury rolnej.
• Zakaz przekształcania TUZ w grunty orne po przekroczeniu dopuszczalnego wskaźnika w skali krajowej.
• Gotowość do rekultywacji. Jeśli wskaźnik krajowy spadnie poniżej dopuszczalnego progu 5%, rolnicy, którzy przekształcili TUZ, mogą zostać zobowiązani do przywrócenia gruntów do poprzedniego stanu.

Choć TUZ (zwłaszcza tzw. cenne TUZy) mogą być kłopotliwe dla rolnika, są bardzo istotne dla lokalnych ekosystemów oraz bioróżnorodności i pomagają zachować środowisko naturalne w lepszym stanie dla przyszłych pokoleń. Warto pamiętać, że spełnienie wymogów WPR jest warunkiem otrzymania pełnej kwoty płatności bezpośrednich.