Norma GAEC 9 to ostatnia z norm obowiązujących tych rolników, którzy chcą ubiegać się o finansowanie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Jej celem jest ochrona szczególnie cennych obszarów. Co warto wiedzieć o wymogach, które nakłada norma GAEC 9 na rolnika?

Przyjrzeliśmy się już zarówno tematowi warunkowości, jak i wszystkim normom GAEC. Dziewiąta jest ostatnia, jednak równie istotna jak pozostałe. Norma GAEC 9 jest częścią warunkowości wynikającej z Wspólnej Polityki Rolnej i ma na celu ochronę trwałych użytków zielonych (TUZ) o wysokiej wartości przyrodniczej, w szczególności na obszarach Natura 2000. Jest więc nie tylko wymogiem wobec rolników, ale również krokiem w stronę zrównoważonego rolnictwa i ochrony cennych siedlisk na terenach wiejskich.

Na czym polega norma GAEC 9?

Pełna nazwa to: Norma GAEC 9 – Zakaz przekształcania lub zaorywania trwałych użytków zielonych wyznaczonych jako wrażliwe pod względem środowiskowym (cenne) na obszarach Natura 2000.

Jak wskazuje nazwa, jeśli na terenie danego gospodarstwa znajdują się TUZ o szczególnej wartości ekologicznej na obszarach Natura 2000, rolnik nie może ich przekształcać ani zaorywać. Norma obejmuje m.in. łąki i pastwiska, które pełnią istotną rolę w ochronie bioróżnorodności oraz stabilizacji ekosystemów. Zobowiązuje również rolników, którzy dopuścili się zmiany, aby przywrócili TUZ nie później niż do dnia 31 maja następnego roku, ale nie później niż do dnia złożenia wniosku, jeśli chcą uzyskać świadczenia finansowane w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (sprawdź dodatkowe informacje).

GAEC 9: Kogo dotyczy zakaz?

Zakaz dotyczy właścicieli i użytkowników tych gruntów rolnych, na których znajdują się trwałe użytki zielone uznane za wrażliwe środowiskowo i położone na terenach objętych siecią Natura 2000. Konkretne działki są wskazane w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie trwałych użytków zielonych wrażliwych pod względem środowiskowym (Dz. U. poz. 488). To rozporządzenie wskazuje konkretne działki i obszary, na których obowiązuje zakaz przekształcania lub zaorywania TUZ, a także określa szczegółowe zasady dotyczące ochrony tych terenów.

Jakie działania są kwalifikowane jako przekształcenie TUZ?

Pod pojęciem przekształcania rozumie się m.in.:

• zaorywanie,
• zamianę na inne użytki rolne,
• zalesianie,
• zabudowę,
• eksploatację torfu i kruszyw.

Czy należy przywrócić zaoraną łąkę?

Tak. Zgodnie z normą GAEC 9, rolnik ma obowiązek przywrócić (odtworzyć) zaoraną łąkę, jeśli była ona klasyfikowana jako trwały użytek zielony (TUZ) wyznaczony jako cenny i wrażliwy środowiskowo na obszarze Natura 2000. Zakaz zaorywania takich TUZ jest całkowity, a naruszenie tego zakazu skutkuje obowiązkiem ponownego przekształcenia przekształconego terenu w trwały użytek zielony, a w razie kontroli – zmniejszeniem płatności.

W praktyce oznacza to, że jeśli rolnik zaorał łąkę na obszarze Natura 2000, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) może wymagać przywrócenia jej pierwotnego stanu, czyli odtworzenia TUZ. Obowiązek ten wynika z przepisów unijnych i krajowych dotyczących ochrony środowiska i zrównoważonego rolnictwa. Termin na odtworzenie TUZ to najpóźniej 31 maja roku następującego po roku złożenia wniosku o przyznanie pomocy, ale nie później niż do dnia złożenia kolejnego wniosku.

Przestrzeganie norm ustanowionych w ramach warunkowości to nie tylko szansa na uzyskanie pełnych możliwych płatności, ale również bardzo ważne działania w kierunku zrównoważonego rolnictwa, ochrony przyrody i bioróżnorodności na terenach wiejskich. To okazja do budowania pozytywnego wizerunku polskiego rolnika oraz zachowania naturalnych terenów dla następnych pokoleń.