Gazowanie zboża pozwala skutecznie ograniczyć obecność owadów w magazynach, jednak wykonywanie takiego zabiegu wiąże się z licznymi obowiązkami wynikającymi z prawa. Wiele osób zastanawia się, kto może przeprowadzić fumigację, jakie dokumenty są wymagane i jakie konsekwencje grożą za naruszenie przepisów. Chcesz mieć pewność, że działasz zgodnie z prawem? Sprawdź najważniejsze informacje i zweryfikuj swoje obowiązki.

Spis treści:

1. Kto jest uprawniony do stosowania środków ochrony roślin metodą fumigacji?
2. Legalne gazowanie zboża – przepisy
3. Jakie są kary za brak uprawnień i złamanie przepisów?
4. Jak uzyskać uprawnienia do fumigacji?
5. FAQ

Kto jest uprawniony do stosowania środków ochrony roślin metodą fumigacji?

Prawo jasno określa, kto może wykonywać zabiegi z użyciem gazów wykorzystywanych do ochrony ziarna. Samo doświadczenie w gospodarstwie nie wystarcza, ponieważ wymagane są odpowiednie kwalifikacje potwierdzone dokumentami. Uprawnienia do fumigacji uzyskuje rolnik po ukończenia szkolenia obejmującego 16 godzin zajęć. Szkolenie kończy egzamin, a następnie zostaje wydane zaświadczenie. Takie zaświadczenie pozostaje ważne przez 5 lat, po czym konieczne jest jego odnowienie zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Drugą grupę stanowią pracowników firm zajmujących się dezynsekcją, dezynfekcją i deratyzacją. Tego typu przedsiębiorstwa zatrudniają osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zabiegów fumigacji z wykorzystaniem profesjonalnych preparatów przeznaczonych do zwalczania szkodników magazynowych. Specjalistyczne kursy obejmują zagadnienia związane z bezpieczeństwem, toksycznością substancji i postępowaniem w przypadku wypadku. Uczestnicy szkolenia poznają także zasady stosowania środków ochrony roślin oraz sposoby zabezpieczenia miejsca prowadzenia zabiegu.

Legalne gazowanie zboża – przepisy

Najważniejszym aktem regulującym fumigację jest Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz.U. 2026 poz. 624). Od 6 marca 2026 r. obowiązują również przepisy wynikające z nowelizacji przyjętej ustawą z 7 listopada 2025 r., które wprowadziły dodatkowe obowiązki dotyczące zakupu, dokumentowania i kontroli środków fumigacyjnych.

Pierwsza grupa zmian dotyczy sprzedaży preparatów. Każdy zakup wymaga wystawienia faktury imiennej, a sprzedawca wpisuje nabywcę do specjalnej ewidencji. Ograniczenia obejmują także dostawy, ponieważ ustawodawca zakazał przekazywania takich produktów do automatów paczkowych i skrzynek pocztowych. Regulacje odnoszą się do preparatów zawierających fosforek glinu, fosforek magnezu oraz fluorek sulfurylu.

Kolejne obowiązki spoczywają na sprzedawcy. Przed wydaniem produktu musi on sprawdzić tożsamość kupującego oraz potwierdzić jego kwalifikacje w państwowym rejestrze prowadzonym przez PIORiN. Wymagane jest zaświadczenie dotyczące fumigacji, ponieważ zwykłe szkolenie dotyczące stosowanie ŚOR nie uprawnia do zakupu takich substancji.

Przepisy nakładają również obowiązek prowadzenia dokumentacji wykonanych prac. Dotyczy to zarówno rolników wykonujących zabieg we własnym gospodarstwie, jak i firm świadczących usługi. Ewidencja obejmuje datę, nazwę środka, dawkę oraz ilość lub powierzchnię objętą zabiegiem. Dokumentację trzeba przechowywać przez minimum 3 lata. Takie wymagania wynikają z przepisów unijnych oraz krajowych regulacji dotyczących stosowania preparatów i wykonywania zabiegów fumigacyjnych. Ma to znaczenie także podczas kontroli związanych z produkcją zdrowych plonów oraz użyciem profesjonalnych środków.

Jakie są kary za brak uprawnień i złamanie przepisów?

Nieprzestrzeganie wymogów może prowadzić do odpowiedzialności administracyjnej, finansowej, a w najpoważniejszych sytuacjach także karnej. Sankcje zależą od rodzaju naruszenia i skutków stwierdzonych przez właściwe organy. Warto pamiętać, że skuteczną metodą gazowania można posługiwać się wyłącznie po spełnieniu wszystkich wymagań formalnych.

Najczęściej stosowane sankcje obejmują:

• mandat od PIORiN – od 50 do 500 zł za brak uprawnień operatora albo brak ewidencji zabiegów;
• grzywnę sądową – do 5 000 zł za stosowanie chemii niezgodnie z etykietą lub stwarzanie zagrożenia dla ludzi i otoczenia;
• kary administracyjne – możliwe jest ograniczenie lub utrata części płatności bezpośrednich oraz ekoschematów wypłacanych przez ARiMR;
• odpowiedzialność karną – przy ciężkich następstwach, takich jak zatrucie ludzi albo stworzenie zagrożenia dla życia lub środowiska.

Obowiązki dotyczą właścicieli oraz pracowników gospodarstw rolnych wykonujących fumigację we własnym zakresie, a także przedsiębiorców świadczących takie usługi. Spełnienie wymagań formalnych ogranicza wysokie ryzyko naruszenia prawa i pozwala prowadzić prace zgodnie z obowiązującymi regulacjami.

Warto pamiętać, że konsekwencje kontroli nie zawsze kończą się na sankcjach nakładanych przez PIORiN. Systemy kontroli PIORiN i ARiMR są ze sobą powiązane, dlatego protokół kontroli zawierający stwierdzone naruszenia może zostać przekazany do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na tej podstawie ARiMR może zastosować dodatkowe sankcje w postaci procentowego zmniejszenia płatności bezpośrednich. Potrącenia rozpoczynają się od 3%, natomiast przy poważniejszych lub powtarzających się naruszeniach mogą prowadzić nawet do całkowitego wstrzymania dopłat bezpośrednich. Wysokość ryzyka finansowego zależy więc od wartości otrzymywanych płatności – takie sankcje mogą oznaczać utratę zarówno kilkudziesięciu tysięcy złotych, jak i kilkuset tysięcy czy nawet kilku milionów złotych w największych gospodarstwach.

Jak uzyskać uprawnienia do fumigacji?

Uzyskanie uprawnień do fumigacji wymaga ukończenia specjalistycznego szkolenia przeznaczonego dla rolników, magazynierów oraz pracowników firm DDD. Kandydat musi mieć ukończone 18 lat oraz nie mieć przeciwwskazań zdrowotnych do pracy z toksycznymi gazami i sprzętem ochronnym.

Szkolenie podstawowe trwa 16 godzin lekcyjnych, natomiast kurs uzupełniający 6–8 godzin i jest wymagany przed upływem ważności uprawnień. Program obejmuje przepisy prawa, zasady bezpiecznego prowadzenia fumigacji, właściwości najczęściej stosowanych fumigantów, rozpoznawanie szkodników magazynowych, prowadzenie dokumentacji oraz procedury postępowania w razie zagrożenia. Część praktyczna obejmuje obsługę masek ochronnych, detektorów gazu i bezpieczne wykonywanie zabiegu w kontrolowanych warunkach.

Szkolenie z fumigacji dla rolników kończy się egzaminem testowym oraz weryfikacją umiejętności praktycznych. Po jego zaliczeniu uczestnik otrzymuje zaświadczenie ważne przez 5 lat, które zostaje zarejestrowane w systemie PIORiN. Aby zachować uprawnienia, przed upływem tego terminu należy ukończyć szkolenie uzupełniające.

FAQ:

1. Kto może kupić fosforowodór?

Zakup preparatów uwalniających fosforowodór jest możliwy wyłącznie po okazaniu dokumentu potwierdzającego uprawnienia do fumigacji. Sprzedawca ma obowiązek zweryfikować kwalifikacje nabywcy w rejestrze PIORiN. Ważne zaświadczenie jest niezbędne do legalnego nabycia takich środków.

2. Czy rolnik może sam przeprowadzić fumigację zboża fosforowodorem w swoim silosie?

Tak, ale wyłącznie wtedy, gdy posiada wymagane uprawnienia. Konieczne jest odpowiednie szkolenie z fumigacji, a także przestrzeganie obowiązujących przepisów dotyczących stosowania preparatów, prowadzenia ewidencji zabiegów oraz zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania fumigacji.

3. Jakie szkolenie trzeba ukończyć, aby zdobyć uprawnienia do fumigacji?

Osoba ubiegająca się o takie uprawnienia musi ukończyć specjalistyczny kurs w zakresie stosowania środków ochrony roślin metodą fumigacji. Kurs kończy się egzaminem sprawdzającym wiedzę teoretyczną oraz umiejętności praktyczne, a po jego zaliczeniu uczestnik otrzymuje zaświadczenie ważne przez 5 lat.

Źródło:

Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz.U. 2026 poz. 624)